TAU DEDUAN TAHANA NANDENO

Tangu pia tau wawine ku ana-e sëmbau malain bawine, ku
kibongang. Kai rimaleng unëndeno su ake ponggo, liwuaen tatolene. Tangu SU wiwih'u ake ene kai pia batu manipi sëmbau, malënno- lënno wowone, r. malimbolong , kasariane inangawe ruan dumaku, ku lingung duku timuwo su rëduh' u watu ene r. manga onase kai tala.

Tangu watu ene kai pinamëlong u rario kadodo ene, u i ninang-e kai mëndeno. Tangu sarang i ninang e seng kadenoe,kuteu watu ene kai timuwo; kalamona kai naun sarang dehotang, kuteu sëngkakëlla kai sen manga pia karuan depane, ku semben ene watu karangee timuwo kinasilöng ninang e, kai i sie tawe nanapua dario ene.

Tangu ana e sen kakiae angküng e : Inang, inang ia alakona, ëndaung batu wëmbulaeng kai tutuwo, 'sesomboen kawawua. Angküng i ninang e: Hedoko, momo! ia den mamuha.ala, watu mang katuwone. Nësau kimia dario e; kakia-e majain kere kalamona: Inang, inang ia alakona, ëndaung batu wëmbulaeng kai timuwo, 'sesombpen kawawua.I ninang e sau simimbang u: Hedoko, momo! ia den mëluwi.

Sarang mahëdo kai tanakatahang,u watu e man ëndai katuwone, sau ewe kimia pirua, rario ëndai kadidi e: Inang, inang, ia alakona, ëndaung batu wëmbulaeng kai tutuwo, 'sësombpen kawawua. Bawera ini kai kakia u rario kibongang, makiala si ninang-e wou wowon batu, u kai tutuwo, kai i ninang-e remben tamapulu mangala, u i sie kai ren namuha awa-e kalamona , mase i sie kai ren nëluwi.

Tangu sarang i sie nasuen denpe, kuteu tingih' u rario kimia e kate kukëngkunai daringihang, ute i sie ëndai buiude mangala^i ana-e. Kuteu sëngkakëlla watu kai sen su bedaeng u langi d. dunia, ringangu rario e, ana-ö e, pirua.

Tangu i ninang e wuhi^e nasusa-susa, tangu i sie taraie nawi kai tawe nakaawi; saie mawi, kai ënae limandohe. Sarang i sie tanakaawi , mangkatewe sintinia, metetëngkalunggi su pung'u watu : ruku-e haki nasue naêmma 'pëtetëngkalunggiang i tataghuang.

Tangu piae Salamisi nahaung, nakiwalo mënsang kai susangi u apa, i Wawu. Angküng u tau wawine e u : Ia kai susangi : anaku kai SU winangaeng , tinuwon batu wërabulaeng, sinomboen kawawua, ku kereu i kau makatulung, alako anaku rasi. Angküng u Salamisie u: 'Ia makatulung bue.

Tangu i sie mangkate tarai timëlla. Sarang narenta su koto u watu ene, i sie mëngkatewe naningkulu rario ene, kuteu kai tanakawawa, walingi kai mawëha. E uana ewe nawali,keteu nëhabarë si I ninang u rario e , uade i sie kai tanakawawa, u kai mawëha. Nësau kimia, i ninang u rario e, arawe Salamisi e uté sen napule.

Sarang i sie mëngkate kikia-kukia , tangu sau damahi pia manu i Pamalo, nakiwalo mënsang i Wawu susangi u apa. Angkung i ninangu rario e: Ia, Upung , kai susangi u anaku rasi su winangaeng, kai tinuwon batu wëmbulaeng, sinomboen kawawua; ku kereu i Upung makatulung, alako anaku e.

Tangu manu.i Pamalo e taraie wue. Sëngkarimating naningkulu rario e, kutou inalain tanakawawa. Sau ënae nawai, nëhabare. kapia si ninang'u rario e, u i sie r. kaonwa u naung-e metulung kai 'pekapuraing bue, i sie tanakawêbale.

Tangu sau kimia, i ninang u rario e. Saraeng i sie mëngkate kakia kukia, hakiu matane nawolo d. tingih-e sinehekang, nau piaewe manu Gahuda sëmbau himaung nakiwalo, mënsang i Wawu kai susangi u apa. Angküng u ninang u rario e u: "Ia kai susangi u anaku rasi su winaugaeng; kung kereu i kau makatulung, ute alako.

Tangu manu Gahuda e sëngkianue timëlla d. natarai ;sëngkaramating mëngkatewe sinepe u laed-e, boue' tawe niëntude solong anun ninang-e, kaiso kai sasae tinëlla-e solong püngu langi su winalangeng. Tangu i ninang-e mëngkate mahëdo aregan ëpa u kaorase , kai manu e tawedise sumongo kapia solong anune. Kuteu we anna e sëngkianue narëndung; ena i ninang u rario ene rimalingara'e , kuteu sëngkakëlla Ghahuda e kai tutëlla sasae, kakarëngu-e, kakaraune sasae solong püng'u langi e.

Tangu i ninang u rario e simangie kapia , ku kareau susan dalung u naung-e i sie tawe napulu kimang d. tawe napulu nanginung. Tangu kareau kasasusane kerene r. kalaluas-e i sie nadeho nate su püng'u watu naung timuwo e. Arawe karange u watu ene timuwo, kakëlang bou ëntana e pusung'u watu ene kai sen nitumbu su langi e.

---Nahepuse----

ANA'U RATU RINGANGU ANA'U GHUGU

Ana u Ratu r. Ghugu e, apan kawaëllo i rëdua tawe monaran dëdua apa, hale i rëdua apan kawaëllo mang keta en mekekasing , mëkekinikire , mëdedara, sumbolin kai manga rario bawine. Maëllo maëllo halë i rëdua mëngkai mekekasing; tangu sarang mëngkate kere. Tangu Ratu e mëngkatewe nangemong koro u manga kasing, koro u kawulu, koro u kinikire, ku nitataho su waki e, woue nipëllo su meda.Saraewen hentone narënta wou mënenalang, sëngkahumpa mëngkatewe nêlekese baki e. Sarang sëngkakêlla walinewe kang,i rëdua mëngkatewe nëbua , bou e' nësau nëmpënalang,maëllo maëllo i rëdua mang kere, Tangu mageng kumang, i rëdua man kate kukang anun ana u Ghugu, puhineng i amang-e mapia wue naung-e.

Tangu mëngkatewe nilahukung u Ratu. Küng u Ratu e u: 'Kumbahang delain metatamba mënalang.'' Sarang kere i rëdua mëngkatewe nangëdo nëmpënalang. Tangu sarang kere i rëdua tawe makapënalang, tangu mëngkate nëpaparingang nëkakutu. Küng u ana u Ratu e u: Ia kutue kalëmona, Anu! Küng ianu ana u Ghugu e u: Tala, ia kutue kalëmona, Anu! Tala, i rëdua mëngkate mëdëdarendehë , kuteu ana u Ratu nekutue ana u Ghugu e kalëmona. Saraeng kapekutune mëdëdarea lesia, kuten ana u Ghugu e kinahuntikilangke , tangu ana u Ratu e mëngkatewe naghëngging tarai. Boue e napukóe, ana u Ghugu e; sëngkapëti-e ana u Ratu e sen tadie. Dimalingarae , sëngkakëlane kate pakele kinasilone; tangu ana u Ghugu. e mëngkatewe simangi , pirua.

Ené, ana u Ratu e nakaëbae walen Ansuang bawine. Sarang nakasilo , küng u Ansuang e u : Pulungku , pulungku , mate mate mëdëdea pulung e ! Küng u ana u Ratu e :Upungku , upungku , mate mate mëdëdea si Upung. Kai, walen Ansuang ene mëngkai napene u wakes'u këmboleng, su honda e mëngkai napene u saleh'u manu. Tangu su lampung u walen Ansuang bawine e kai pia Ansuang kukina taumata.

Tangu kang u Ansuang bawine e: 'Ia den mëlaude sahëllo.' Kamageng mëlaude sëhëbi, tangu kai sëntaung. Saraeng sasae nëlaude , tangu ana u Datu e mêngkatewe nitatahon Ansuang e su ralung u wantale e. Sarang Ansuang bawine napaghohe, Ansuang êndai kukina taumata e rimënta nanahuidë d. netako kina u Ansuang bawine e , wgue' mêngkatewe nëlekese bantale e , kai tangu tawe nakahombang ana u Ratu su ralung u wantale e. Saraeng Ansuang bawine e narënta, tangu nakiwaloe : Tawe taumata manga wou ini? Kung u ana u Woki e u: Ansuang su lampung i kadua tabiupung e wou rimënta netako; manga kina e nasuen bawane.

Boue' i rëdua mêngkatewe nahungtung. Sarang bou kimang, ana u Ratu e mêngkate kimaiang su teba, kuteu i sie nakasiloe pia apa kimerong dade su pungu langi. Tangu ana u Ratu e mêngkatewe nëhabare su Ansuang e: Ia den dumaleng, Upung! Küng u Ansuang e: 'I kau mëbali bue'o, Küng u ana u Ratu e: Tala, ia mëbali bue, Upung! Kung u Ansuang e : Ho, rakoe ! kai pëbali bue. Boue' i sie mêngkatewe rimaleng. Kuteu i sie nakaëbae rario bawine mahuala mekëkoa kang. Küng u rario bawine e u: Pahëdoko, Anu! i kadua ren kumang. Küng u ana u Ratu eu: 'Tala, ia den tamakakang. Küng u rario e u: Tala, Anu, ren kumang. Tangu woue' i rëdua mêngkatewe kimang. Sarang bou kimang, i rëdua mêngkatewe nangehe u anumitung, d. nanaka'u panamban dëdua gheguwa, boue' rimaleng. Sêngkahombang i rëdua, piaewe rario bawine mekëkoa lai kang. Nëpapaedewe kimang. Sarang bou nahungkimang, mêngkatewe nahundaleng i sire têllu. Kuteu nakaëbae rario mekëkoa kang , nepaparingangke ewe nahungkang. Sarang bou kimang , i sire epa mêngkatewe nëmpamikung kamania, pësënaung anumitung, batuu Ansuang pia nalang-e bou intang kimerong, kinasilon ana u Ratu e, kai mapinsang, makaimbu rarurun kamania.

Sarang narënta su walen Ansuang pia nalang-e ghulintang e, ana u Ratu e mêngkatewe nëtêngkawatang , boue' kimende. Küng u Ansuang e: Kai nëkapura? Küng i sire tëllu : Kai nararung; mëntëhang mageng kai ta tawungang u kamania, tawe mule.Boue' mêngkatewe nasuen tawunge , kamania sënaung u anumitung i sire ëpa i e. Tangu saraeng napene u pëpuse e wale e, kuteu Ansuang e mêngkatewe napinsang. Sarang Ansuang e napinsang, tangu i sire epa mêngkatewe nangala gulintang nalang u Ansuang e, wue' i sire epa nësule kapia, Sarang narënta su walen Ansuang bawine e, i sire lima mêngkatewe nëgulintang. Sarang kapegulintange , kuteu Ansuang e nakasiloe nalang-e kai rala kukerong su anun Ansuang bawine e. Kuteu i sie mêngkatewe natarai. Sarang Ansuang e naëndai mangule nalang-e, tangu i sire lima e mêngkatewe nekëmbuni su ralung u wantale e. Sarang Ansuang e narënta, mepeparea su wale e, tawe nakarea, tangu mêngkatewe nêlekese bantale e, kai tawe nakarea. Sarang tanakarea, i sie mêngkatewe nêbali kapia, mêngkatewe nibawala, nalang-e e.

KASILI RINGANGU KAWALO

Kai pia tau rarua sëngkapapung , nepaparingang nënalang nesalai SU wanua marau-rau. Tangu tau wawine kai pia i kapapia, ku nika- rahinaneng namanteru ana-e su ralung u undangeng e. Tangu rario ene nipapikungken kahiwu , woue' niawi su koto u kalu Lampawanua ghegere.

Tangu kai pia Kasili manepu ; kuteu i sie nakaêba manu Gahuda SU koto u kalu ene , ku mangêtnmung dario kapapikungsu koto u kalu ene. Kuteu saraeng manu Gahuda e timëlla , tangu Kasili e mëngkate tarai nawi su koto u kalu e , nakasilo pia apa mapapikung. Sarang i sie nakaêba u kai rario, kapapeta su ralunge, tangu rario ene mëngkate nibawawa solong bale ku nilahikingken metere, u Kasili ene nakaêba e kai lai ëmpi u Metere e , u i sie kai lai rario naun kinaëbakeng u Metere manepu su undangeng.

Tangu saraeng dario ene sen natëllang , ute i sie nitatëntirongken Metere e, niapësikola ; sahëllo mëheda e nasue; nesau su karua ëlone, nitëntirong nëbasa, nasue. Tangu rario ene nakawasae ringangu i sie nahëntinambaen kapandene. Tangu saraeng napande, i sie niapëlukade sikola. Katëllu ëlone i sie mëngkate susangi bou nëndiaga sikola e, u i sie tawe irarekeng u manga sikola gliaghere e. Kuteu nigagheserë, sarang nikalake su Metere e. Tangu sarangken i sie natëllangke -kahëngang, kuteu i sie nedorongke Metere e rimaleng. Tangu saraeng boeten nekoa sinasa-e, angküng u Metere e: Rako tarai solong dala pia ehe masaria e, mase kui pakaiha: mëntëhang pia kawalo sumimbahe.

Tangu i sie mëngkatewe tarai kimui , tangu Kawajo e simimbahë boue' i sie nangala, nisakêng i tataghuang. Saroieng i sie nasake, mëngkatewe nipatalang , tangu Kawalo e timalang-timalang , ku i rëdua e nakoa solong këhu. Sarang napëlloe su taloaran këhu, tangu nakasilo pia apa natuahe. Kasili e timumpae naname; sarang nisame, arakute kai tuladang u Sangiang. Tangu Kawalo e neberae : Pëlloe! ' kai Kasili e tawe namëllo. Angküng u Kawalo e: 'I kau hedo mesasesilë ! ' Tangu tuladang ene nitatahoe su ralung u papode-e, WOU ene i rêdua nesaue rimaleng, ku i redua tawe nakarekeng ëlone r. dumaleng-e.

Boue' samuri wou ene i rëdua natepase su apeug. Sêngkakakëlla e kai pia u manu Gahuda manawo su apeng ene; tangu Kasili e timumpae naname , kai angküng u Kawalo u : Abe same dula rasi su lelang u kalu e.' Tangu mëngkate nidarui su kalu e, wou ene nesau dimaleng. Tangu saraeng napëllo su pondolu apeug bawa sëmpoto e, kuteu kai pia hola nawua su rulunge; tangu Kasili e maname e woe ; kai angküng u Kawalo u : Balae ! pêlloe! abe same, Tangu nipêng-e kapia.

Uté wou ene i rêdua e nesau rimaleng ku nakaëbae soa. Angküng u Kawalo u: Tumpae! ringangu ia ikie sini; kai i kau e pakaingate bue, u mëntehang pia hombang-u. Boue' Kasili e natarai e solong anun Datu e, ringangu negëllien tabea. Tangu niapakaiangke su kadera. Engküng u Ratu u : I kau e mênsang kai pia karadiahang. Angküng u Kasili u: Tala, mëngkate mêdedarangeng.Boue' Ratu e nakiwaloe: Kai apa ëndai su papode-u e? Angküng u Kasili e u: Tala. Kai angküng u Ratu e u : Kênnangko ala, apa ene ; ia den kumakêlla.

Tangu saraeng Datu e nakasilo, u kai tuladang, tangu neberae i sie: I kau pedeako Sangiang gahi-e kere ini e; kamageng i kau e kai tamakarea, ute i kau e taku tetareng. Tangu Kasili e mëngkate simangi, d. nasasaee solong anun Kawalo e. Tangu angküng u Kawalo u : Kai susangi u apa? Angküng u Kasili u : Ia kai iapëdedea Sangiang pia tuladang-e ini e, kai ia tawe makaënna, mënsang mëdea suapa. Kate! ia e sen mëbëbera, u abe same; kai i kau tawe nahimang.

Tangu Kawalo e nëberae: Dakoe i kau tamai solong anun manu Gahuda e, woue' kui si sie r. pauliewen oro si kau e u i kau kai iapëdedea Sangiang kere su tuladang e. Tangu i sie mëngkate kimui. Angküng u Ghahuda e u : I kau e kai kukia sisai Aso ? Angküngben Kasili u: Kai iapëdëdea Sangiang pia tuladang-e ini e. Kai angküng u Ghahuda e u : Abe kasasusa, Aso ! ia metulung i kau e, kere lai i kau netulung u ia e. Tangu Ghahuda e taraie netako Sangiang u Wowon-Sarameng e, mase nisëlle-e su panid-e. Tangu saraeng sen su Lanteh'u sasi e, Sangiang e mëngkatewe nënawon sinsing-e su Laude ene; bou ene manu Gahuda e nëbawae Sangiang e solong anun Datu e, ka Datu e mëngkate mapulu mëkawing. Kai angküng u Sangiang e u : Kamageng i kau e tawe niakaala sinsingku nanawo su sasi e, ute ia madiri mariadi kawing-u.' Tangu Datu e kimuiewe Kasili e; tangu Kasili e mëngkate susangi, pirua, ringangu natamaie solong anuu Kawalo e. Tangu augküng u Kawalo e u : Rako ko taiide bawa solong pondoi'u apeug e, mase kui hola e. Tangu i sie mëngkate kimui hola e; kuteu sëngkakakëlla e , sinsiug i Wawii e sen kadaluhe su mohong u hola e , Woue' nitódee su Ratu e.

Tangu wou ene Sangiang e neberaewe kapia su Ratu e : Tabea u i kau e kai makarea undangku neboso e.' Tangu Ratu e nesauewe kimui Kasili e, ku Kasili e mëngkai susangi. Sarang susangi, kuteu lëlatu e nanësilie undang ëndai nebóso e , tangu nitahone su sëpu e kapia r. nigaghëllie su Ratu e. Tangu Sangiang e neberaewe kapia: Kamageng i kau e manginung ake bawarui ghati su galase ëndai e, ute i kau e makoa kawingku.Tangu Ratu e nanginungke; kai walinebe ake undang, kaiso kai ake makapate; tangu Ratu e sarang nanginungke, ute i sie nate. Sarang nate. kute Kasili ëndai nasaghedë e nariadi kawing u Sangiang ene , r. Sangiang e nebera : Mekawingbe taumata tasaghed-e mapiangbe taumata nasaghedë e.

Nahepuse.

MAMIRAHI

Pia ana ese arenge i Mamirahi rimaleng nanepu su wanua marau. Tangui sie mëngkatewe rimaleng. Taugd saraeng i sie rijidajeug, kai nakaêba kalu ghêgere. Kalu ene kai kalu Lampawanua , areng-e.

Tangu SU pangu kalu ene kai pia Sangiang mahapa nalang e manu. Tangu Sangiang e neberae angküng: Kamageng i kau makaala nalangku rasi su koto u kalu e, ute ia mariadi kawing’u.' Tangu i sie mëngkatewe nanarang u sepu-e SU manu e, ku nisepukang. Tangu saraeng i sie nanepu, kuteu
kinahinöng-e su rokone r. napatiralang nanawo su ëntana e: tangu mëngkatewe nisame u Sangiang e.

Tangu wou ene Sangiang e kai nebera, angküng: Kamageng i kau makaala arau makarea undangku neboso e, ia buhu e mariadi kawing-u.' Tangu i Mamirahi e mëngkatewe simangi simangi, boue' i sie nasasae solong anun amang-e. Tangu i amang-e nakiwaloe : 'Kai susangi u apa?' Angküng i Mamirahi u: Kai iapëdedea u Sangiang e undang neboso. Tangu i amang-e neberae: Pangalako wulaeng 'nae katataho su pasolo e , mase i kau rako tarai panawuh'u wulaeng e su kinawosong u undang e, r. sangi pakaiha. Tangu i sie mëngkatewe simangi , nanawuh'u wulaeng e ; tangu wulaeng e pinasasame u kanahënte, lëlatu, katiarang, ku i sire nakiwaloe: I kau kai susangi u apa? Angküng i Mamirahi: Kai susangi u iapëdëde’u Sangiang undang neboso. Tangu neberae Kanahënte r. Lëlatu e angküng: I kau e abe kasusa; hedo i kami medea e, watu i kau netulung i kami niapakang bulaeng e. Tangu i sire ene mëngkatewe naneho undang ëndai neboso e, r. nitaho kapia su tatahong-e , kia undang ene nesai napene kapia ; tangu nilaongo e si Mamirahi e, woue' i Mamirahi e natamaie solong anun Sangiang e , nangëntudë undang e.

Sarang nitëgone su Sangiang e, tangu neberaewe kapia, angküng : Kamageng i kau sasae makaala anumitungku rade su püng u Langi e, ute ia buliue mariadi kawing-u kahënga-hëngang. Taugu i Mamiralii e, i sie inëngkatewe susangi ta u pinanihingang-e , haki bokoi'u matane sen kere manga këngkung.

Woue' i sie sau nasasae kapia solong anun amang-e. Taugu i amang-e sëngkarumating-e kai mamaudë atu. Taugu i Mamirahi e mëugkatewe simangi-simangi su rëllahe, metëtëngkalunggi. Tangu i amang-e nakiwalóe: Kai kukia u apa, amang! Angküngben Mamirahi u : Kai susangi u iapëdedea u Sangiang e anumitung, pakiala dade SU püng u langi e.

Tangu angküng i amang-e u : Sauko pangala bulaeng , mase i kau rako tarai sëlle solong dasi tonggene, kia sawuhë, bulaeng e , mëntëhang 'samekang u hola ; boue' i kau e sangi dade bou sebun Lua e sarang dala ralere; pakaiha kumia e. Tangu i sie mëngkatewe kimia; aregan tëllu ëllo tëllu hebi i sie mëngkai kukia. Tangu su katëllu ëlone sëngkianu pia hësa Lawo-lawo, haki kere tain sëllihe maiha, ëndai bou pung u langi e, r. piae apa mahamu kere luhud' u rëndipahe kanandune, arakuteu kakasangide, ëndai kai hola luhësa , mëbëbawoe anumitung u Sangiang e , ku anumitung e kai kakakiki su mohong u hola e, mëtetara mapia-pia.

Boue' i Mamirahi e mëngkatewe limuase tasihing-e ku i sie sasae e nolo nangala anumitung e , woue' tarai nibawawa solong bale, woue' i sie natarale solong anun Sangiang e, negëlli u anumitung e. Tangu Sangiang e limuase, ku nangaku u i Mamirahi e mariadi kawing-e , watu i sie nakatuhu parentane. Tangu i rëdua ene tawe narëngu sen pinekawing, nakoa sengkawingang.

PIA KASILI SIRE TELLU

Pia Kasili i sire tëllu. I sire ene kai tamba inang, tamba iamang. Ku sëmbau kai tahapekoa uase, arawe sëmbau kai tahapekoa kalu, sëmbau tahapekoa sëpu.

Ené SU sahëllo i sire mëngkatewe negaghighilë nasikoa u munarane. Tahapekoa sepu e, i sie nëkoaewe sepu, tahapekoa kalu e i sie nëkoaewe sakaeng, tahapekoa uase 'e, i sie tiekoaewe uase.
Tangu su ralung u sahëllo i sire nasitodeewen munarane , ku tahapekoa kalu e neberae : ''Mahi , i kite tahatuari ren medea apa rade mekekila su püng u langi. Ute i sire tëllu tahatuari nahëngka-
puluangke, hakiu su sahëllo ene i sire nariadi namundae, ku
dalohon sakaeng i sire tëllu e i sire pitumpulo su kataune. Tangu
i sire nesakaengke.

Ai-awe saraeng kasakaenge , marëngu-dëngu monan sire man ipetetatahino apa ëndai mëkëkihi e. Arawe wanuan sire sen takinasilo. Kuteü sëngkalëndiu i sire mang kakasanggide su apa ëndai mekekila e , ralohoewen sakaeng ëndai mëngkatewe mëbebalang maradin-dading. Kuteü saraeng i sire mamundale, uté i sire mang kaka-
sanggide. Ené saraeng i sire nasanggide su apa ëndai mekekila e, sauneng nahuntinambang kakuate , kila e. Kuteu apa ëndai mekekila
e kai m^ëpij buu koto u wango bëmbulaeng, arawe karange u
wango ene koto-e tawe ikasasilo. Angküng u Kasili i sire tëllu
e: Tamai pakawuna pai su kalune." Kuteu manga ese e mëngkatewe nëmpëbalang sojong püng u kalu e. Saraeng i sire natamai
solong püng u wangg e, sëngkianu sakaeng i sire niseho u sasi,
hakiu sakaeng e niwonohë, arawe Kasili i sire tëllu nakalahëkue
kalun bangg e, ku i sire tëllu tawe niwonohë. I sire tawe makalahëku mapia , ualingu wango ene kai malënno limembo wou patiku
bango , u itëtëdokang u ^ana wou koto-e, ku kulai malënno, kulai
maliewehë, ku takaawikang i sire tëllu.

Ené tahapekoa uase e kai pia paku r. rarupa , ku i sie nanëteleu paku, ku nitabidruigkeu sire tellu. Nesayie nanetor u paku, ëndai êndai i sire man metetatole sa paku , k^awje saraewen koto u kalun
bango e. Tango saraeng narënta su koto u wango e , sëngkakëla e kai Sangiang su koto u wango e, kiu banene sion parese, kiu bale
ene mëugkatewe wulaeng sësane. Taugu saraeng Sangiang e nikasiloen sire ene, tangu i sire tëllu negëllien tabea. Angküng u Sangiang e: 'Tabea, Aso! Boue' Sangiang e nëberue: "I kite, Aso, ëndaung sen keren kaghaghuwa-e , kai wubiie nahëmpasilöng,
ku t'angu ia kai makiwalo si kamene tëllu , mënsang ha^ i kamene kai mëkapu.'' I sire tëllu tangu kai rimënta mëkawing Sangiang e, ku Sangiang e simimbang : Ia mamben raadiri kahënga-hëngang, batuu kawe pëlli, taumata sëngkatau 'p?l^*^ii^?^°^ ** ^^1^^^^
katau , hakiu ia mamben dumoloh' i kamene tëllu : pëbali solong
anun kamene kapia , r. ia sen mangoro : pëmpëdakge , pëmpëlintue u ia kai pi^ lukud-e, ku mëntëhang i kamene kai makaëba silaka masaria.' En^ i sire nakiwaloe: Kai apa lukad-u, Wawine Tangu Sangiang e nëbekée u i sie kai Nëlukareng u manu Gahuda. Ki^
Sangiang e mëngkatewe manokol' i sire tëllu e. Arawe Kasili taha-sepu e nëberae su Sangiang e : Abe kataku i kami tëllu e, Wawine i I Kamitgeugbe i Wawu kawe mataku, u i Wawu kai pia nalang-e manu Gahuda, ute wëkewe pinintu , manu tamaala su sepu."
Kuteu Sangiang e nëberae : Sembeu ta tëmbau mahasu , kasili rimënta su anuku , aghid' i sire walinewe kere si kau e, ëndai tëmbau sëpu , si sire e kawe sinapang d. luliung gaghuwa ; kai arawe i sire ene tawe u mawawa. Angküng u Kasili e u: Mënsang kate nalang i Wawu tamaala su sëpuku ! kai semben tawe tëmbau Jal mahasu, gahuda kere nalang i Wawu e naala su sëpuku.
Angküng u Sangiang e u : Ho , kamagengbe i kamene kawe mangabasë nalangku e, pahëdoewe sarang mëntëhang dumënta, u ini sen maligha, ku katewe abe pesasësilë; u ia kawe sen dudolohë.
Ene mahumbisarile kere' , sëngkianu koto u wango e naunoe atalau napahie su sasi ; kuteu manu Gahuda e kai sen dimoro su
koto u kalun bango e , hakiewen nakapahi koto u wango e. Kuteu
saraeng Gahuda e kukakëlae Kasili i sire tëllu e, tahasëpu e mëngkatewe nëtahon nanakeng bulaeng , boue' nilahopa e su manu Gahuda
e, ku nilahopa su matane. Kuteu kinahinong-e , ku nanawo su sasi liakiu sasi e nëlua , ku nidating u koto u wango , kaguwa u manu ene. Ute Sangiang e simangie r. nëberae : Makapëbëbiahe si sisi e
kawe nalangku , ku ëndai sen nipapaten kamene , ku tangu wawaen kamene ia, solong banuan kamene.' I sire simimbang: Makoabe kereapa, Wawu, ëndai sakaeng i kami tëllu kawe sen nibawonohe
dingangu ralohon sakaeng e. 'Sangiag e nebera e : 'Taudee, sakaeng e wawa wue.

Tangu Kasili r. Sangiang e natanaee. Kuteu sëngkakëlla sakaeng naun niwonohe e sen éne, kerenelai taumata ralohon sakaeng e. Ute i sire nakoae solong banuan Kasili i sire tëllu e. Sar^ieug sen nawuna su wanua , ute tahasepu e neberae : Endai e kawe kawingku,
watu kawe ia nakaala Gahuda e. Angküng u tahakoa uase:
Maninbe i kau nakaala Gahuda e, kai tangu kai ta ia nêkoa paku , ku nitatele su kalun bango e , ute ëngkedung tawe nakaala Sangiang e r. tawe nakaala koto u wango e , kaiso ëngkedung kai nakaëba papate. ' Angküngkewen tahakoa sakaeng e: Ku kai ta ia nëkoa sakaeng e, angkedung tawe nanetel' u paku r. tawe
nanëpu manu e. Mang ia nakariadi patiku ene. Kuten i sire negugute. Tangu su putusang u Ratu e , i sire patêng , kamageng i sire tëllu ëndai ene piau sëmbau mëkawing Sangiang e. Kapulun Datu e kawe: Sangiang dingangu i sire tëllu e kawe metamba wale , apëpapaugaku sëntaliawawinêng, ku Kasili e apëlehikingkewue,
kere raëdea kina, arau kang , arau pakeang d. patikuewe ipangidopë.
Ku SU ralung u tita e i sire epa e tawe metatëntang; ute i sain ëndai manëntang, I hukung, kamageng ene koa kerene. Ute sarang metu u papaten sire ene i sire tawe nëtatëntang.

Nahepuse

SASALIKA DEDUAN ANSUANG

Kuteu kai pia kapale nawalango, kuteu i Sasalika kai nurung, nebawa papakang, boue' nahumpa su kapale e, kuteu mëngkatewe namakang kapale e. Sarang sen bou namakang kapale e, natarake solong dulunge. Narënta su rulunge, kuteu kapale e rade miwonohe. I Sasalika mëngkatewe nanondon turabilung, ho nasasae solong
kapale e, inëugkatewe nëluraug u barang bou kapale e. Küng u kapitêng e: ' Balae! barang e, pëlurangkeu taumata.'Küng i Sasalika u: ' I kamene pahedo alakeng! Ho, natarake solong dulunge, arawe sarang narënta su rulunge, mëngkatewe nangaung barang e, mase namua u sakaeng, boue' rimaleng. Tawe nisëhu nangala taumata e.

I sie rimaleng solong u^une, kuteu nakaëbae Ansuang i rëdua sëngkapapüng. Küng u Ansuang e u: Pulungku, pulungku! ipëndaha isi, ipauëbu pangila!' Ho, i Sasalika natana e sene ringaugu Ansuang e, aregan pira hebi. Kuteu küng u Ansuang bawine e: I Sasalika mapótoe. Kuteu su sëngkarioëlone i Sasalika nihapuse, arawe Ansuang ese e rimalengke, r. timanata : Kamageng masasa, Taghasa e, i Sasalika kate poto! Kuteu Ansuang
bawine e namare kalu. Küng i Sasalika: "Ia lukako, kadiongkate metuluug mamare kalunu.' Ho, mëngkatewe niluka. I sie nangala baliung , namaree tëllun sule , kaepa u sulene sen nipare su lehe-e, kuteu natee, Ansuang e. Ho i Sasalika mëngkatewe nëndaruru, woue' nëlagha. Sarang nasasa, nipëllo su meda, nisadia pinakapia-pia, woue' i sie rimaleng, ku nebawa waliung d. papakang.

Sardeng napagholie, kuteu nasongo, Ansuang i sire tahana e. Küng iamang e u: 'Meda ëndaung kai sen mapapato.'/ Küng u sëugkatau u: I ninangku wue? Küng iamang e u: Tadise , ëndiu kai nanuhili ake. Ho i sire kakangke, kuteu Ansuang iakang e kai nebera: "Ini walinewe i Sasalika, ini kai temang i ninangku.' Küngben sire waline u: "Tala, ini mang i Sasalika. Sanleng sen bou kimang, Ansuang sënge e tamaie solong pamamosong u onasë, kuteu kai nakaëba talimedon ninang-e, ute neberae: Ene! ia sen mauli u nitang i ninangku; kAntr i kaïnenentu waline, kuteu manin i niulingka!'Ute nëdeae i sire si Sasalika, ara we i Sasalika sen
timalang, kuteu sen nakaëba kalu Lampawanua. I sie niëngkatewe nanuwang. Sarang nahaka , namentehe, boue' nëloliang unid-e, woue' simue su ralung-e, mase nebansi, naugarababu. O Ansuang nakaëbae. Küng u Ansuang iakang e ii : "Bawa e i Sasalika! Küng i site
waline: Baliuewe i Sasalika, wawa kai Sangiang, u i Sasalika wegawe mëbansi.'Küng u Ausuang sënge e u : ''Balinewe Sangiang, bawa e mang i Sasalika." Küng i sire waline u: 'Tala, wawa man Sangiang; mapia i kite sumuë mangala Sangiang e, koateng kapapöng i kite.'i' Ho, i sire mëngkalewe simue. I Sasalika mëngkatewe simëbang bou sërapoto mahepo, mase niheping, sëmpoto ene. Kung u Ansnang senge e: "Ene, mangapaene! ia sen maanu u kai i Sasalika, kailio uade kai Sangiang. Boue' i sire nëmpetatekae , ho i sire nate. I Sasalika napulee wue, woue'

nahepuse.

ANSUANG ARENGE I BAKE

Pia Ansuang arenge i Bake d. pia Sangiang mangahiwuang.
Tangu mahuanene kai nëlombo. Kuteu su likudea mahuanene melelombo kuteu wataure e kai nanawo su ëntana; taugu i sie mêngkate nangëlle, magèlle walira, 'pakibuni su mahuanene : Paiiggeku, i Panggelawang, baliraku têgokona: kakapeku niloangeng. Kuteu ëntana kai sëngkianu himenge, su lanteh'u walira ene. Nesailewe kimui, Sangiang e, su mahuanene arenge i Manggaia , laëlene ini : Baliraku tegokona, kakapeku niloangeng. Tangu kate sëngkianu pia tau simëpu bou henge u ëntana ene ; sëngkakëlla kai sen i Ansuang arenge i Bake. Tangu sëngkarangeng, i Bake mêngkate naningkulu Sangiang ëndai mangahiwu. Uté Sangiang e neberae su Ansuang ene: Ia kai mahëdo si Manggaiaku r. si Panggelawangku.

Tangu i Bake neberae su Sangiang e u : I kau pëlutako ghule i kadua ko. Boue Sangiang e mêngkate nëluta ëmme; wou mëluta sëngkaluta, mangilule, u mahedoewe mahuanene rarua nëmpëlombo e. Sarang tanakakedang nahedo, Ansuang e, tangi i Ansuang ene nangahóe wawalu e, u i sie emëluta; boue i sie nëluta. Arawe Sangiang e ute nëtüngke ake petuëngang gule. Tangu sarang gule e nasasa, ute kai i Bake nanginle ghule e, ku su Sangiang e niiru sutibise, su piring u mamaeng, arawe si sie uté niiru su kalomba, su baki, r. susikotole, boue' i rëdua nëmpekangke. Tangu sasaed' u Sangiang e kai rarahung, arawe sasaedu Ansuang e kawe lama batu tendeng.

Sarang gule u Ansuang e nasue, tangu i sie nësimbalae ghule u Sangiang e, u kai marëngu mënggule , batu’u sasaede kai rarahung , arawe sasaed'u Ansuang e uté lama ewe tendeng.

Boue' i Bake e mêngkate naningkulu Sangiang e, u rumalengke ; uté Sangiang e neberae su Ansuang e : Hedoko ! ren mahëdo si Manggaiaku r. si Panggelawangku.' Kaiso i Bake e tawe nahimang, mêngkate rimaleng. Tangu Ansuang e naningkulu e Sangiang e, arawe Sangiang e uté nêndingkaue hote wou niëmpu, boue pondole nilawung su talimone, kiu nakitingkuu e si Bake; uté tarai dedaleng, kaiso hote man mebawoleng.

Batóeng hote niapakakalëngkang su tapele e nahepuse, uté susasongo u mahuanene rarua e wou nëlombo e. Tangu mahuaneue nëmpekuie wawinene. Sarung kai tadise, taugu mahuanene rarua e rimaleugke lai, nanesule hote ëndai raabawoleng. Tangu i rëdua ene nakahombang mëbawaele; nakiwaloe i rëdua, mënsang tanakasilo taumaata tarai nasahe. Mëbawaele e simimbangke u : Tarai Inang i Bake , maningkulu wawi uhisë , mangalëngkang kangkang,
kangkang ikengkeng, mangalëngkang kengkeng kengkeng ilone, Boue' i rëdua tarai dimaleng.

Nakahombang tau manuwang, nakiwalo si sire, mënsang tanakasilo taumata nasahe. Sasimbange malain kere Tangu i rëdua ene mëbëbatu bawinen dëdua e sarang tau mëllele,kinahëpusang e , pinakiwalong mënsang tanakasilo tau tarai nasahe. I sire simimbang u: Tarai Inang i Bake, ku tarai maningkulu wawi uhisë, ku banene ëndiu masandigë sen.^'

Kuteu, maranig'u walen Inang i Bake e kai pia salu maralung, kaiso piabe ralentêng-e. I rëdua mëngkate tamai solong balen Ansuang ene. Kuteu sëngkakëlla e su alung u walen Bake e kai pia apa mawira-wira ; tamai nasandigë, sëngkakëlla e kai sen bawinen Kasili rarua ene, matatënda su alung, u naun pakeang-e nilua d. uta-e nikulu , sarang këngkonda-e kinëhudë , boue' naun bou nireno.
Tangu sëngkahombang i rëdua e nitatelerang u paporong mabawekisë si rëdua, woue' i rëdua e wuhilie tarai dimangeng solong bale Sëngkakëlla e i Bake sen tadie , kai këtau i Ghinabai su wale.

Tangu i Ghinabai nakiwaige mënsang kai solong apa i rëdua. I rëdua simimbang u kai nakaringihë, uade kai makimonara sahëllo ini. Angküng i Ghinabai u : ore , ku dako tanae pëkoa kang , boue' potoe, wawi matatënda bawa alung e. Kaiso i Ghinabai sire wega wen i rëdua ene kai mahuanen Sangiang ëndai binanti e.

Boue' i rëdua tanaee nëkoa kang, arawe i Panggelawang e
nanondaen bawinene pai su rulung u rano sëmbeka, r. nangobe dalentêug e sëmbua, pili u bou wawa alunge. Arawe ruanbua ute nilëmbe hedo lentêng i rëdua mahi mëbalii , boue' i sie ramahie nëbali , nakoa kang dingang i Mauggaia. Sarang nasuen koae, kang e, tangu i rëdua tarai dimangeng solong bale, namotoe si Ghinabai ; boue' uta i Ghinabai e nipotoe, woue' nilehe su tuban pintu u Ginabai, d. i rëdua nangarase su Kutu e u i sie apasimbang bue, kereu mëntëhang kuiang. Tangu lesia kimiree wue. U su pintu ene kai pia nalang Kutu, kasariane kere kapepe. Tangu kinoae wue, kina ene , nidararuru r. nirampaeng mapia-pia.

Sarang nasue nasasa e , kang e , tangu i siren Inang i Bake bou nêmonara e sëngkianu e simongo. Boue' i redua ene nëmparaëlloen kang si sire ene. Kuteu mahuane u Ginabai e kai kinapêlong u talimedone. Sarang i sie nakakirara ene kai talimedon bawinene, tangu i sie kimirie r. nangëlehe angküng-e: Alingkai talimedon Ginabai , lima natutung u laka , talimedon Bataure , nahëngise u kalauntui. Tangu kai pia manu u nëbera , ku kai manu kaliawo , rimoro su wuwungang , d. nebera u : I ninang i Bake kinumina ana e, u pulu nepansong!' Tangu angküng u taumata wou nëbaelë e, sarang nakaringihë manu ëndai mëlelangehe si Inang i Bake e : Këdi, këdiko, kai apa wedi mëbëbera u^' Inang i Bake kinumina ana-e nëpulu nepansong.'Angküng u sëngkatau u: Kakedie, pakarêmmasê! mëngkai tanarëmmasê u' ; mëngkai nahimang manu mëbëbera, mëbebawalon pëlli, manguaden barawara!" Sau kumina, mahuanen Ginabai e r. mangëlehe : 'Ini alingkai liman Ginabai, talimëdon Bataure, lima natutung u laka, naelo u kalauntuie.''

Tangu sauewe mëbera manu kaliawo e angküng : '' Inang i Bake kinumina ana-e nëpulu napansong!" Sauewe mëbera mahuanen Ginabai e angküng: ''Këdiko, pakarëmmasë! kai mëbëbera, wëdi dasi." Angküng i sire wajine u: "Pakadëmmaseko ! mëngkai nahimang manu u këhu,mëbëbawalon pëlli, manguaden baraware!'

Mahuanen Ginabai e taraie rimoloh' u ëllang e peho
niapëniata si Ghinabai; tangu ëllang ene tarai e wue, woue' kumui e wue angküng: 'Bawu! Bawu!" Tangii Kutu ene simimbangke wue, nëngganti si Ghinabai e angküng: "E!' Woue' sau tanae mëbali d. mauli u: Ene si bue, I Wawineku.'' Sauewe mëbera, manu kaliawo e angkung: 'Inang i Bake kinumina ana-e, nëpulu nëpansong! ' Tangu sauewe rimoloh' u ëllang-e wuta, mahuanen Ginabai e.

Taraie wue kumui, sumimbahë bue, Kutu e angküng: ^'E!" Sauewe nebera, manu kaliawo e , tangu mahuanen Ghinabai e nakakirarae talimëdou bawinene , r. i siee tarai nëniata i su pintu e. Sëngkakëlla e i Ghinabai sen tadise , u kate uta-e masasange su tëban pintu e , ku naun susimbahë kakui e kai Kutu e. Tangu mahuanen Ginabai e nanetade nalang Kutu e r. nëberae su koki, si Manggaia dëduan Panggelawang e : Pahëdoko sene, i rua ëng ! kai namoto bawineku e, mahune !' Tangu i Manggaia dëduan Panggelawang e nëmpëtalangke r. rimakie pai sëmbekan dano ene , arawe mahuanen Ginabai e ute man manahusu si rëdua ene.

En sarang mahuanen Ginabai e limentee ;su lentêng e, tangu napedie, lentêng e, r. saraeng i sie nanawo e su rano e, tangu i sie nëberae, angküng: ' Ilo, ia sen mate ini , kaiso ia mageng mate, kai mariadi rano, Angküngkewen Panggelawang u: Ia mageng mate, mariadi lua balu. Angküngkewen Bake u: Ia mageng mate, ute mariadi Awu menopa. Augküng i Manggaia u : Ia mageng mate , ute mariadi anging suwu-suwu (anging malaiha, manokol' u Awu, kereu sumopa). Angküngkewen bawinen Manggaia dëduan Panggelawang u: Ia mageng mate, mariadi saraloi (mangalene apa manusu matan Awu e, ku hakiewen makasopa
e). Uade mageng pia Awu manopa, d. pia Saraloi r. Lua balu r. Rano r. Anging suwu-suwu sarang ëllou mëntehang ini, ute kai naneta doken tempo ene.

Nahepuse.